Θεωρητικό Υπόβαθρο
Ως βάση για κάθε θεραπεία είναι η θεραπευτική σχέση.
Μια σχέση μέσα στην οποία το άτομο μαθαίνει να λειτουργεί με διαφορετικούς τρόπους από αυτούς που έχει διδαχθεί και που, αν και στο παρελθόν του ωφέλησαν, στο σήμερα ίσως να του στερούν ελευθερία.
Αυτή η αναζήτηση του αγνώστου προϋποθέτει έναν ασφαλή χώρο για τον καθένα να εκφράσει συναισθήματα, φόβους, ανησυχίες, προβληματισμούς, ελπίδες και προσδοκίες.
Εκεί, μπορεί να ανθίσει μια επανορθωτική εμπειρία η οποία αν και δεν εξαλείφει τα σκοτάδια του παρελθόντος, τα επανανοηματοδοτεί.
Με αυτόν τον τρόπο, το άτομο επανεπεξεργάζεται την πορεία του, μαθαίνει νέες δεξιότητες, επικοινωνεί αυθεντικά, επεξεργάζεται, αναζητά το βαθύτερο προσωπικό του νόημα και ανακαλύπτει τον πολυδιάστατο αυθεντικό του εαυτό.
Μια ανακάλυψη που βέβαια ποτέ δεν του χαρίζεται. Είναι ο προορισμός μιας διαδρομής δύσβατης, ακανθώδους και σκοτεινής. Και πάνω απ’όλα ατέρμονης, εφόσον το ασυνείδητό μας είναι χωρίς αρχή και τέλος. Συχνά όμως, αποκτούμε πρόσβαση σε θραύσματα, κομμάτια παζλ, τα οποία μπορούν να μας φανερώσουν το σχεδιάγραμμα μιας μεγαλύτερης εικόνας.
Καλείται κανείς λοιπόν να κοιτάξει με θάρρος το παρελθόν του, τις κοντινότερές του σχέσεις, τις επιλογές του, και να ατενίσουμε κατάματα σκοτεινά και δύσκολα κεφάλαια της προσωπικής ιστορίας.
Κάτι τόσο απαιτητικό χρειάζεται έναν θεραπευτή πρόθυμο να πλοηγηθεί μέσα στη “φουρτούνα” μαζί με τον θεραπευόμενο, να τον βοηθήσει να επανανοηματοδοτήσει βιώματα και καταστάσεις, να του θυμίσει ποιος είναι και να του δείξει τι υπάρχει πέρα από το σκοτάδι.
Αρχές ψυχαναλυτικής θεωρίας
Οι καθημερινές μας ενέργειες καθοδηγούνται από ένα σύνολο βαθιά ριζωμένων σκέψεων, παρορμήσεων, αμυνών και αισθημάτων που υπάρχουν ερήμην μας και αποτελούν το ασυνείδητό μας.
Το Ασυνείδητο δημιουργείται στην πρώιμη ζωή μας και ο λόγος που απωθείται και “καταπιέζεται” είναι επειδή το περιεχόμενό του δεν γίνεται αποδεκτό. Παρ’όλα αυτά, βρίσκει τρόπους να βγαίνει στην επιφάνεια και να επηρεάζει τον τρόπο που υπάρχουμε, λειτουργούμε και σχετιζόμαστε.
Η θεραπευτική σχέση είναι μια ειδική συνθήκη όπου το Ασυνείδητο αναδύεται από τα βάθη του ψυχισμού και μπορεί να μελετηθεί: για παράδειγμα μέσω ελεύθερων συνειρμών, συνδέσεων, ονείρων, καθώς και των τεκταινόμενων εντός της θεραπείας.
Συστημική Ψυχοθεραπεία: Επεξεργασία του παρελθόντος για τη χειραφέτηση του μέλλοντος
Σε κάθε ομάδα, για την εύρυθμη λειτουργία και ανάπτυξή της τα μέλη υιοθετούν κάποιες αρμοδιότητες ή ρόλους. Η πρώτη ομάδα στην οποία το άτομο καλείται να ενσωματωθεί είναι η ίδια η οικογένεια. Χωρίς συνειδητή επιλογή, οι γονείς τείνουν να αποδίδουν ρόλους στα παιδιά, είτε βάσει συνθηκών (πχ σειρά γέννησης, ηλικία γονέων, κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο) είτε βάσει χαρακτηριστικών των ίδιων των παιδιών (πχ φύλο, προσωπικότητα).
Σε κάθε οικογένεια όλα τα μέλη της θα χρειαστεί να αναλάβουν διάφορους ρόλους ανάλογα τη φάση ζωής. Εκεί που μπορεί να δημιουργηθεί όμως πρόβλημα, είναι όταν κάποιοι ρόλοι παγιωθούν και γίνουν άκαμπτοι. Όταν ένα άτομο είναι πάντα το δυνατό μέλος, ή το αδύναμο, ή το ελαττωματικό, τότε ο ρόλος κινδυνεύει να γίνει ταμπέλα, και πυρηνικό χαρακτηριστικό της προσωπικότητας του ατόμου, με αποτέλεσμα να εγκλωβίζεται σε πολύ περιορισμένα μοτίβα αλληλεπίδρασης και να μην μπορεί να υπάρξει εκτός ρόλου.
Μέρος της θεραπείας είναι η κατανόηση της οικογενειακής ιστορίας, ώστε το άτομο να διεκδικήσει την ελευθερία του υπάρχειν πέρα από τα στενά πλαίσια του ρόλου
Υπαρξιακή προσέγγιση: Τα αγωνιώδη ερωτήματα της ύπαρξης
Μέσω των επιμέρους τεχνικών της κάθε προσέγγισης αλλά και της θεραπευτικής σχέσης που αναπτύσσεται, ο θεραπευόμενος αποκτά περισσότερο έλεγχο στη ζωή του, μαθαίνει να χαίρεται και να απολαμβάνει, και να είναι ενήμερος για τα δικά του σκοτεινά σημεία. Πολλές φορές, όμως, αυτό δεν αρκεί. Αντιθέτως, το άγχος εκεί μπορεί να ενταθεί, καθώς το άτομο, έχοντας περάσει σε επόμενο στάδιο ανάπτυξης, είναι σε θέση να θέσει πιο απαιτητικά ερωτήματα για τη ζωή του. Εναλλακτικά, καταστάσεις που συχνά ενεργοποιούν υπαρξιακές ανησυχίες είναι η γέννηση, ο θάνατος, ο χωρισμός, η νόσος, το πένθος και κάποια αναπτυξιακά ορόσημα όπως η συνταξιοδότηση.
Η υπαρξιακή θεώρηση βοηθά να έρθουμε σε επαφή με θέματα που αγγίζουν αυτά ακριβώς τα ερωτήματα: αρρώστια, θάνατος, φθορά, μοναξιά και ελευθερία είναι κάποια από αυτά. Παρόλο που δεν υπάρχουν σαφώς ορισμένες απαντήσεις, η διερεύνηση τέτοιων ζητημάτων μας ωθεί στο να νοηματοδοτήσουμε αυτές τις καταστάσεις με τρόπο προσωπικό, και να ζούμε υπεύθυνα και ενσυνείδητα, αποδεχόμενοι το τίμημα της αγωνίας.